رفتار اجتماعی خبرگان در فضای سایبر

 شکل گیری انجمن های تحت وب در فضای سایبر، نشان از تغییر زندگی جوامع انسانی، در پرتو شتاب روز افزون تکنولوژی های نوین اطلاعاتی و ارتباطاتی می باشد. ضرورت بهره گیری خلاقانه از این تغییرهمان چیزی است که الوین تافلر از آن به عنوان مصونیت از شوک های آینده نام می برد و آینده ای انسانی تر را در پرتو هدایت این تغییر نوید می دهد. میلیون ها نفر در سراسر دنیا، در این شبکه های تحت وب عضویت دارند. برای مثال طبق گزارش شبکه متخصصین لینکدین، در ژانویه 2013 بیش از 200 میلیون کاربر در این شبکه اجتماعی ثبت عضویت کرده اند. بنابراین، انجمن های برخط به جزء جدایی ناپذیر زندگی اغلب کاربران اینترنت تبدیل شده است. به گفته پیتر دراکر، عصر آینده، نه فقط عصر هوش مصنوعی و سیستم های خبره است، بلکه عصر شبکه های انسانی در قالب تکنولوژی های نو خواهد بود؛ عصر هوشمندی مجموعه های انسانی در شبکه های جهانی. در این میان انجمن های برخط تخصصی که توسط لیو و ونگر برای اولین بار در سال  1991 تعریف گردید، در زندگی اجتماعی و حرفه ای انسان ها به عنوان ابزار قدرتمندی ایفای نقش  می کند. لذا توسعه انجمن های برخط خبرگان که تمرکز آنها بر روی علاقمندی های مشترک حرفه ای اعضاء و نه صرفاً تمایلات اجتماعی آنان  است، مرکز توجه پژوهشگران شده است.

انجمن های خبرگان به گروهی از افراد اطلاق می شود که در یک دامنه، جایی که اعضا علاقمندی های مشترک دارند، حضور دارند و با یکدیگر در تعاملند. به تبع آن یادگیری های غیر رسمی در این انجمن برخط اتفاق می افتد و اعضاء به تعمیق و توسعه دانش و تجربه خود بر اساس تعاملات مداوم می پردازند. چرا که خبرگان، انسان های اجتماعی تری از عوام هستند. در ارتباطات درون گروهی مشارکت فعالتری دارند و همکاری بیشتری از خود نشان می دهند. به عبارتی "مهارت های اجتماعی" آنان به صورت قابل توجهی در سطح بالاتری از دیگران قرار دارد.  ویژگی اجتماعی بودن آنها باعث می شود که دانش خود را در اختیار دیگران بگذارند، به دیدگاه دیگر خبرگان در گروه اهمیت دهند، از اطلاعات آنها بهره مند شوند و از نتایج این تعاملات در جهت بهبود عملکرد کل مجموعه بهره گیرند. تعاملات اعضاء می تواند چهره به چهره یا به صورت الکترونیکی در انجمن های برخط صورت گیرد. ساختار یک انجمن خبرگان از سه جزء تشکیل شده است که شامل گروه، فضای فیزیکی یا مجازی مشترک (دامنه) و فعالیت مشخص می باشد. خبرگان از عضویت در گروه به ویژه در عرصه به اشتراک گذاری دانش و اطلاعات تخصصی به انحاء مختلف منتفع می شوند. از جمله مزایای عضویت و حضور در انجمن های برخط تخصصی خبرگان می توان به موارد زیر اشاره کرد: 

·        کاهش انزوای خبرگان به واسطه برقرای ارتباط با دیگر افراد شبیه به خودشان

·        یادگیری از تجربیات روزمره افراد

·        بروز ایده های جدید که ما حصل شکل گیری ارتباطات جدید بین اعضاست

·        ایجاد فضایی امن برای بحث و گفتگو راجع به مسائل موجود در محل کار و دانستن نظرات دیگر اعضا

·        حل مشکلات با تکیه بر همفکری فرد با دیگر اعضا 

·        تقویت روحیه حاصل از تشویق و حمایت فکری دیگر اعضا که مشکلات مشابهی را تجربه می کنند

·        استفاده و به اشتراک گذاری تجارب روزانه شخصی و تیمی

·        ساختن یک پایه دانش که افراد خارج از انجمن هم از آن منتفع شوند

·        بهره مندی از جدیدترین تکنولوژی فناوری اطلاعات

·        یادگیری از طریق تعامل اعضا با یکدیگر

·        یادگیری چگونگی همکاری در گروه های مشارکتی بین المللی

·        به اشتراک گذاری دانش و تجربه با دیگر اعضا با عنایت به اینکه افراد "منابع اطلاعاتی" و "دانش تجربی" هستند.

در 1998 ونگر و همکارانش نتایج پژوهش های خویش را مبنی بر شرکت افراد در یک گروه منتشر کردند و در سال 2002 آنها از انجمن های خبرگان به عنوان ابزاری در پیشبرد اهداف مدیریتی استفاده کردند. مطالعات جالب توجهی در مورد این انجمن ها در رشته های مختلف صورت گرفته است. از جمله می توان به حوزه آموزش، معلمین، مهندسین، ارتباطات، علوم اطلاعاتی، مشاوره از راه دور و حوزه بهداشت و درمان اشاره کرد.

اگر چه بر این واقفیم که توسعه و بقاء یک انجمن در فضای سایبر به تجربیات اعضاء آن و چگونگی عملکرد ایشان در راستای اهداف انجمن وابسته است. توجه به توقعات اعضاء از یک انجمن یادگیری به موازات شناخت انگیزش عضویت و مشارکت هدفمند با اعضاء دیگر، همچنین هنجاری که در طول زمان به عنوان فرهنگ آن مجموعه برخط برای اعضاء قابل احترام     می شود، از جمله فاکتور های لازم برای توسعه یک انجمن برخط یادگیری است. اساساً در این میان پدیده های نوینی چون تعاملات انسان با کامپیوتر و ارتباط مبتنی با کامپیوتر، ورود انسان را به فضای سایبری میسور می کند و لذا تئوریهای روانشناختی برای پی بردن به تمایلات افراد در جهت استفاده از کامپیوتر، چون مدل پذیرش تکنولوژی، خود-کارایی، رفتار برنامه ریزی شده و... استفاده هوشمندانه از تکنولوژی را توجیه می کنند. بنابراین پر واضح است که شناخت رفتار اجتماعی خبرگان در جهت ترغیب ایشان به عضویت، مشارکت فعال و مستمر در بحث ها و انتقال تجریبات و دانش خویش به دیگران، نیازمند طی مسیر تکاملی است و بستر سازی این حوزه جدید، سرمایه گذاری گرانسنگی برای توانمند سازی فضای سایبری ایران عزیزمان خواهد بود.